3.21.2011

Architectrix illa rerum natura dixisset

Vernales flores
florescunt necnon bella:
Mensis Mauortis*

En uobis, quibus Latine audire legereque lubet, uiuidus textus recitatioque dulcis ad spectaculum luctuosum illustrandum, quod his in diebus apud nos homines repraesentatur foedissimum visu, cum homo cum homine tot armis, tot telis instructus confligeret:


"At mihi sane plus quam ferinum, plus quam beluinum esse videtur armis confligere. Primum enim pleraque brutorum animantium in suo quodque genere concorditer et civiliter degunt, gregatim incedunt, ope mutua sese tuentur. Ne ferae quidem omnes dimicant (sunt enim et innoxiae, sicut damae et lepores), sed omnium efferatissimae, veluti leones, lupi, tigrides. Quamquam nec hae belligerantur inter sese, quemadmodum nos: canis caninam non est, leonum inter se feritas non dimicat, draconi cum dracone pax est, inter venena convenit; at homini nulla fera perniciosior quam homo. Rursum illae, cum pugnant, suis pugnant armis; nos praeter naturam arte cacodaemonum excogitatis instruimur homines in hominum perniciem. Nec illae quibuslibet de causis saeviunt, verum ubi vel fames stimulat in rabiem vel se peti sentiunt vel foetui suo timent.
Nos, Deum immortalem, quam frivolis de causis quas bellorum tragoedias excitamus! Ob inanissimos ditionum titulos, ob puerilem iram, ob interceptam mulierculam, ob causas his quoque multo magis ridiculas. Ad haec inter feras uni cum una bellum est idque perbreve ; et ut cruentissima pugna sit, una aut altera vulnerata discedit. Quando auditum est –id quod passim faciunt homines – centum milia beluarum multo laniatu concedisse? Adde quod, ut feris quibusdam naturale dissidium est cum aliis diversi generis, ita rursum habent cum quibus genuina firmaque cohaerent amicitia. At homini cum homine et cuilibet cum quolibet iugis pugna est nec ullum satis firmum foedus inter ullos mortalium. Adeo quidquid a sua recessit natura in peiorem degenerat speciem quam si natura malitiam ingenuisset.
Vis scire quam ferina, quam foeda, quam non digna homine res sit bellum? Spectastine aliquando leonem cum urso commissum? Qui rictus, qui rugitus, qui fremitus, quae immanitas, quae laniatio! Inhorrescit qui spectat etiam in tuto. At quanto foedius spectaculum, quanto immanius, videre hominem cum homine tot armis, tot telis instructum confligere! Quaeso te, quis homines crederet, nisi consuetudo mali sustulisset admirationem? Ardent oculi, pallent ora, furorem praefert incessus, frendet vox, clamor insanus, totus homo ferreus est, crepant arma, fulminant bombardae. Mitius erat si cibi causa homo hominem devoraret, si sanguinem hauriret; quamquam huc quoque ventum est a quibusdam, ut id odii gratia faciant, quod excusatius faceret usus aut necessitas.
At nunc idem fit crudelius telis veneno tinctis, tartareis machinis. Nullum usquam hominis vestigium. An credas hic ipsam naturam agnituram quod condidit? Et si quis admoneat, an non merito huiusmodi verbis sit exsecratura facinus impium? Quod novum spectaculum ego video? Quis Tartarus hoc nobis portentum edidit? Sunt qui me novercam appellent, quod in tam immensa rerum summa venena quaedam genuerim, quamquam et haec in hominis commodum cessura; quod aliquot animantia parum mitia finxerim, etiamsi nulla fera tam immitis est quin arte et officiis possit cicurari: hominis cura mansuescunt leones, mitescunt dracones, serviunt ursi.
Quae tandem est ista plus quam noverca, quae novam hanc beluam, totius mundi pestem, nobis dedit? Unum animal totum genui benevolentiae, placidum, amicum, salutare. Quid accidit ut in huiusmodi feram degenerarit? Nihil agnosco hominis illius quem finxi. Quis malus genius vitiavit opus meum? Quae saga mentem humanum excantavit et incantavit beluinam? Quae Circe nativam vertit formam? Iuberem ut ad speculum sese contemplaretur infelix; sed quid cernant oculi, cum mens absit? Tamen aspice te ipsum, si potes, furiose bellator, si quo pacto contingat resipiscere. Unde tibi minax crista verticis? unde fulgens galea? unde ferrea cornua? unde pinnati cubiti? unde squamae? unde dentes aerei? unde laminae? unde tela letifera? unde vox plus quam ferina? unde vultus iste plus quam beluinus? unde tonitru et fulmen, ipso Iovis fulmine tum formidabilius tum nocentius? Ego te divinum quoddam animal finxi; quid venit in mentem, ut teipsum in tam immanem beluam transformares, ut nulla iam belua futura sit belua, si cum homine componatur? Haec atque id genus alia permulta diceret, opinor, architectrix illa rerum natura."

______________________________________________________________________
* Haicu a Scriba Latino afflatum quod hodie, tum primi ueris primo die tum totius mundi die ad poesim celebrandam apponere meo in scriptorio perplacuit, ut etiam memoriae mandetur rerum naturam illam esse tum saepius parentem architectricem tum nonnumquam nouercam demolitricem.


3.19.2011

De mandragorae mysterio

Οὐ φανεῖται πολλὴν πάνυ μανδραγώραν ἐκπεπωκώς ;

Pastrigis et Neminis gratia hos dies praeteritos, in quibus maximus atque immanis terrae marisque motus clade ruinaque magna Iaponicos uel in Iaponia uersantes (unum uel alterum mihi notum) commouit, dedita sum lectioni carminum cuiusdam auctoris de quo haud multa sciebam ideoque uix aliquid legeram. In rete quaerendo huius Scoti, poetarum sui saeculi facile principis, Georgii Buchanani (1506-1582) appellati, Opera omnia repperi anno 1725 in lucem edita Lugduni Batauorum, in quorum altero uolumine continentur inter alia opuscula Poemata eius omnia. Mea magni intererat carmina euoluere quae ad Leonoram Pieridis lenae filiam pertinebant, quippe quae femina mysterium quoddam uideretur habere, sicut nos monebat noster amicus graduum uel linearum amoris peritus. Nam poeta querebatur quod non sibi liceret Leonoram amatam uidere nisi personatam, quamuis ascendere ceteros amoris gradus non ueteretur. Nemo itidem sese interrogabat quomodo enim posset fieri ut amor post extremam lineam progrediretur, si prima ipsa linea esset negata. Fieri uero potest, ut ipse tandem respondit, nam "Apuleius non videbatur censere sine visu amare amarique non posse, ut in fabula de Cupidine Psycheque narrata".

Verbis his lectis, statim atque actutum recordata sum cuiusdam fabulae facetae et lepidissimae in Commentariis de sale (Valentiae 1579) inclusae quae, etiamsi iam pridem alia in pagina a me memorata fuit, nunc mihi lubet iterum meo in scriptorio euoluere uobiscum, beneuoli lectores, benignae lectrices, quia mysterium quod celat, nondum a me enodatum est. Ecce fabella in qua maritus uxoris uerum aspectum non creuit nisi post nuptias factas:
Quale Florentiae retexit patricius quidam iuuenis qui annum agens undetrigesimum ea tenebatur atra bili, ut a puero nunquam uisus esset risisse. Huic ergo parentum et consanguineorum interuentu nobilis patritia etiam puella nupta fuit et, antequam ab eo conspecta esset, a coena in thalamum introducta. Quam cum ille aspectu primo, ad lucernae fulgorem et splendenti uultu et auro ac gemmis nitentem, tum fragrantem odoribus atque peruariis et pretiosis uestibus adornatam uideret ac insuper, ignorata sandaliorum ope, procero atque praestanti eam corpore praeditam existimaret, suspiciens ut perpulchram amantissime nudare coepit. Vnde, sublatis monilibus multiplicibusque detractis uestibus atque sandaliis, cum perpusillam, deformem et a priore specie dissimillimam inuenisset, mandragoram existimans, in subitos cachinnos et nunquam antea sibi notos risus effusissime solutus est. De qua re postea acta fuit in theatris comoedia.
Quamvis semihominis vesano gramine feta
Mandragorae pariat flores moestamque cicutam
(Columella)

Ad quam comoediam Gomesius Miedes refertur? Quamquam enim ubique quaesiui, nullam tamen fabulam inueni tractantem hoc idem argumentum (sine dubio pessime perquisiui). Omnium autem notissima est alia comoedia "Mandragora" nuncupata a Nicolao Machiauello (Florentiae 1469-1527) conscripta inter annos 1512 et 1518, ut aiunt, atque in lucem primum edita anno 1518 (apud alios anno 1524), inter cuius personas etiam Florentinus quidam iuuenis apparet, Callimacus uocatus, sed Lucretia, illa domina a iuueni adamata, senis autem Niciae uxor, nequaquam "mandragora" uidetur, immo potius uel pulcherrima:


Cuius fabulae uero -Latine non compositae, ut aliae eiusdem auctoris, sed sermone Italico, ut uidetis-, argumentum aliter sese habet quam Latina historiola ab archidiacono Valentino narrata. Mandragorae enim salsae, quam stirpem Pythagoras ἀνθρωπόμορφον appellauit ("quod radix imitetur hominis formam"), alii Circeon uocauerunt ("quod radix illius amatoriis veneficiis credatur utilis"), mysterium reuera magnum mihi soluendum est.

Cf. et VULG. Gen. 30, 14-16

Interim facetam Machiauelli comoediam euoluo in qua Principis auctor uerba Latina nonnulla nobis reliquit Italicis mixtas:


***
***

***

3.05.2011

De itinere Vallisoletano

Domi tandem adsum et tam fessa quam ne aliquid quidem minimi momenti ad cogitandum ualeo. Unum enim traminum mane amisi et fere totum diem degi in statione ferriuiaria. Nunc lectum petendum est, sed antea maximam laetitiam exprimere cupio et gratias multas agere uolo, primo Studiorum Vniuersitati quae Vallisoleti sedem habet, oppidum antiquum ac perillustre quod hos dies primum uisitaui, sedes quondam regum Coronae Castillae et solum quidem natale humanistae illius egregii qui Pintianus appellatus est; deinde gratiae multas mihi habendae sunt feminae quae "Alteras conuentiunculas ad noua didascalica in studiis classicis afferenda" moderata est, cui nomen est Christina de la Rosa, quoniam heri mihi occassionem et honorem praebuit ad monstrandum quae causa sit nunc temporis me uix aegreque perambulare rectam uiam humanistarum; tertio, gratias summas ago magistro perito rerum technologicarum didascalicorumque Carolo Cabanillas uocato, quoniam moderatrici nomen proposuit meum ut particeps essem in his seminariis Vallisoletanis inter alios magistros clarissimos callentes nouarum rerum ad scholas Latinas Graecasque attinentium.

Gratias tandem plurimas imo ex corde ago omnibus auditoribus beneuolentibus, maxime Roderico nostro, qui amabiles et comissimi erga me fuerunt dum acroasim habebam de negotiis in quibus implicata sim abhinc annos nonnullos:

Valladolid 2011