1.29.2011

Amor condītur ut cibus

Intra Marci Antonii Mureti opera omnia, qui auctor Francogallicus saeculi XVI "ea felicitate Tullianam expressit eloquentiam, ut nisi res, quas tractat, recentiorem scriptorem proderent, ipsum Ciceronem a te legi putares", carmen repperi admodum idoneum ad hoc scriptorium ideoque libet apponere hic:

Cum omnia in amōre misera sint, tum id omnium
Miserrimum est, potīrī amīcā cum velis.
Repulsā amor condītur ut cibus SALE:
Sine spē metūque īnsipidus atque īnsulsus est
.

Poeta trimetro iambico, ut uidetur, haud insulse usus est ad similiter exprimendum quod olim Ouidius disparibus numeris:

Quandō ego nōn timuī grauiōra perīcula uēris?
Rēs est sollicitī plēna timōris amor.

atque etiam ille Arpinas summus eloquentiae Latinae princeps ac flumen aureum solutis uerbis:

Nōuī enim tē et nōn īgnōrō quam sit amor omnis sollicitus atque ānxius.



1.23.2011

De anima salsa porcellorum ac suum

Amparo et Charo datum

Anno 2002 salsam symbolam de Testamento Porcelli scripsi in lucem editam tres annos post, qua magnopere delectata fui quod argumentum iocosissimum erat, quamquam hodie in melius eius multa mutarem. Fere quidem oblita eram huius libelli quippe quae aliis in insulsitatibus nunc temporis uerser, sed heri hodieque (quantas et quales synchronicitates!) per Telam Totius Terrae nauigans libenter recordata sum hoc opusculum de porcello illo salso qui bona externa, alimentaria uidelicet, atque interna, uiscera scilicet, legat familiariis ac necessariis suis et uariis hominibus.

Primum fuit quidam magister Nouae Caesareae qui de Cauia Porcello quaestionem habuit eis qui quodam in loco interretiali Latine pipilamus. Placet enim comprobare quomodo Latina lingua nomina peregrina adaptet suis normis formisque ueborum suorum per decursum temporum.

Deinde duae feminae optimae quae Saguntinam Domum Baebiam habitant, commentarios binos exarauerunt iucundissimos de porcellis et subus, quos dum legebam fructa sum et grata eis reddo uoluptatem captam. En uobis, amicae, quod ille archidiaconus Saguntinus auctor Commentariorum de sale de sue scripsit saeculo XVI:

1. At demum quid de sue dicam, qua pecude, ut inquit Cicero, nihil genuit natura foecundius, cui perfacete idem animam pro sale datam fuisse dixit? Idque (ni fallor) propterea quod sui, bestiae omnium inertissimae stupidaeque neque ad aliquod ingenii opus (ut ceterae animantes) natae, perinde concessa fuerit uiuenti anima atque mortuae sal.
2. Nam, ut exanima illius membra, quo diutius asseruentur et sapiant ac ne putredine contabescant neue compages dissoluantur, adhibitus sal retinet, sic eidem uiuenti data est anima, tantum ut uiuat, ut adolescat et affatim pinguis reddatur, ut exin mortalibus omnium escarum suauissima et quasi prima fiat. Vnde ut moriens uiuat, sale pro anima imbui et condiri uult. Quo alimento sanis praecipue exercitisque corporibus, summo medicorum consensu, neque inueniri potest quicquam ualidius neque temperatius neque suauius.
___________________________
2-3 CIC. nat. deor. 2,160: Sus uero quid habet praeter escam? cui quidem ne putesceret animam ipsam pro sale datam dicit esse Chrysippus; qua pecude, quod erat ad uescendum hominibus apta, nihil genuit natura fecundius ║ CIC. fin. 5,38: ...ut non inscite illud uideatur in sue, animum illi pecudi datum pro sale, ne putisceret ║ Plut. Moralia 685c

Etiam Erasmus suis in Adagiis facultatem salis ad uicem animae fungendam descripsit, quod apud Plutarchum, ut supra annotauimus, quoque inuenitur:

Nam sunt, qui hac de causa salem "gratiam" nominarint, quod citra hunc omnia videantur insipida ingrataque. Quamquam illud maxime divinum in se sal habere videtur, quod a corporibus vita destitutis putrefactionem ac tabem arcet, neque sinit prorsum interire diu morti velut resistens animaeque, quoad licet, vice fungens. Huius ut est officium animantia tueri continereque neque sinere compaginem dilabi, itidem sal, animae exemplo, cohibet corporum harmoniam ad tabem tendentium, et membrorum inter sese amicitiam conservat. [...] Habet et illud quasi divinum sal, quia vim quandam gignendi genuinam habere credatur, vel hoc argumento, quod, sicuti paulo superius dictum est, seminalem vigorem expergefacit acuitque.
Plinius quidem commentarium excerpsit de argumento:
animalium hoc maxime brutum animamque ei pro sale datam non inlepide existimabatur.

Ego tamen insulsa non annotaui quod Plinius atque etiam Varro in libro de agri cultura memorat de subus et anima et sale, optime notatum a Saguntinis dominabus:

Suillum pecus donatum ab natura dicunt ad epulandum; itaque iis animam datam esse proinde ac salem, quae servaret carnem.

Vtcumque res sese habet, dum fontes Graecos quaero et libellos de eodem argumento addo et rimor plura huius aenigmatis de sale fungenti animae uicem, binis feminis Saguntinis relinquo hoc quantulumcumque:



Plura de Testamento Porcelli:

  • Jean-Jacques Aubert, "‘Du lard ou du cochon’? The Testamentum Porcelli as a Jewish Anti-Christian Pamphlet”, A Tall Order. Writing the Social History of the Ancient World 216, 2005, pp. 107-141.
  • E. Champlin, “The Testament of the Piglet”, Phoenix, Vol. 41, No. 2 (Summer, 1987), pp. 174-183.
  • R. Fercia, “Un singolare testamento privo della "heredis institutio": il cosiddetto "testamentum porcelli" tra "fabulae Milesiae" ed ellenismo giuridico”, Bullettino dell' Istituto di Diritto Romano "Vittorio Scialoja", Nº 40-41, 1998-1999, pp. 796-816.
  • G. Hinojo Andrés, “Rixoribus capitinas…Actas del X Congreso Español de Estudios Clásicos : (21-25 de septiembre de 1999), coord. por E. Crespo, Mª J. Barrios Castro, vol. 2, 2001, pp. 129-136.
  • G. Hinojo Andrés, “Estatuto lingüístico del Testamentum Porcelli”, Lógos hellenikós : homenaje al profesor Gaspar Morocho Gayo, coord. por J. Mª Nieto Ibáñez, vol. 1, 2003, pp. 159-168.
  • B. Lofstedt, «Probleme im Testamentum Porcelli”, Aevum: Rassegna di scienze storiche linguistiche e filologiche, Vol. 71, Nº 1, 1997, pp. 151-152.

1.07.2011

De uiris tredecim cubitorum

Περὶ τῶν τρισκαιδεκαπήχεων ἀνδρῶν

Nonnullis abhinc mensibus scripsi de longurionibus commentarium, in cuius calce plura "de uiris tredecim cubitorum" pollicita sum alias exarare. Hodie hoc obscurum aenigma placet rimari non quod uiros tales πρώαν nouissem, sed quod hanc primam noui anni commentationem proferre in ueritatis lucem libet mihi minime timidae ad numerum XIII.

Prisci, ut Erasmus protulit, praelongos homines ridiculi gratia Longuriones appellabant:
Tredecim cubitorum: Homines insigniter procero corpore et hisce temporibus populario ioco taxantur, ut ignaui et inutiles. Quod ut alia pleraque manasse uidetur ab antiquitate. Sic enim eodem carmine Praxinoa de marito loquitur τρισκαιδεκάπαχυς, id est, Vir tredecim cubitorum, hyperbolicῶs significans enormiter procerum, quum esset tam insulsus, ut e mercatu pro nitro salem attulerit. De caliga Maximini nobis alias dictum est. Prisci praelongos homines ridiculi gratia Longuriones appellabant. Varro in Tripalo apud Nonium: Ego nihil narro, adeo haec ita curat, qui ante me est, nescio qui longurio.
Etenim Praxinoa Theocritea (XV 15-19) uocabulo Graeco τρισκαιδεκάπαχυς usa est ad maritum uellicandum coram filio atque amica Gorgone hac de causa:
ἀπφὺς μὰν τῆνος τὰ πρώαν (λέγομες δὲ πρώαν θὴν
πάντα) νίτρον καὶ φῦκος ἀπὸ σκανᾶς ὰγοράσδων,
ἦνθε φέρων ἃλας ἂμμιν, ἀνηρ τρισκαιδεκάπαχυς.
Id est:
Attat quidem iste nuper (nam "nuper" dicamus scilicet
omnia) nitrum et fucum cum ex taberna empturus esset,
rediit salem afferens nobis, uir tredecim cubitorum.
In Quaestionum Theocritearum specimine a Carolo Zetter indicto a. 1868 haec interpretatio data est:
Editores, scholiastis ducibus, infelici tanquam verborum cavillatione evolverunt sensum, qui et torti quid habet neque librorum scriptura confirmari potest. Sic e. g. alii opinantur, Praxinoam cum Gorgone amica communicare, quam nummorum tenax et sordidus sit suus maritus; huic rei esse argumento, quod ille natrum et fucum ex tabema emere iussus redierit salem ferens, h. e. remedia quidem ad ornatum muliebrem pertinentia, sed vilia tamen et abiecta ut salem; eiusmodi enim mercem nimirum non magno constitisse.

Sed, ut reliqua taceam, primum verba ἦνθε φέρων ἃλας ἂμμιν, “salem afferens nobis rediit" significare possunt, minime vero “afferens tale quid, quod sali est simile, vel salis instar aestimatur", quae ratio recederet ab usu sermonis Graeci; namque id si poeta voluisset dicere, particula aliqua comparativa non erat negligenda. Deinde opinioni, Dinonem in sorde atque avaritia reprehendi ab uxore, adversatur, quod Gorgo amicam indignatam admonet de Zopyrione filiolo, quem de laevitate patris edoceri non conveniat; de “sordido eius animo” si percipiat auribus aliquid puerulus, non magni esse momenti; id Gorgo subaudire mihi videtur. Itaque Gorgonis anxietas nihil haberet caussae. Tum Praxinoae maritus ab uxore ipsa neglectis ambagibus πάραρος h. e. delirus et τρισκαιδεκάπαχυς, homo tredecim cubitorum, vocatur sive homo celsissima quidem statura, sed laevi et inepti ingenii. Huc accedit, quod versus insequentes […] satis dilucide demonstrant, de stupore utriusque viri sermonem esse. Gorgo enim maritum suum simili modo perstringit loquens: eodem modo meus agit, Dioclides, vorago pecuniae, qui omnia negotia male gerens opes diffundit. […]
Sunt denique, qui multo longius procedant sic verba explicantes: et rediit, salem mihi afferens, quasi ut me doceret, salem magis necessarium esse ad res domesticas quam fucos et pigmenta. Verum tam aculeate neque loqui neque agere potest τρισκαιδεκάπαχυς iste. Quare sententiam loci hanc esse existimo: pater quidem ille nuper nitrum et fucum cum ex tabema emere iussus esset, rediit salem (quippe oblitus erat, quid lenociniorum empturus esset) nobis afferens.
Haud liquidius uidetur quare uxor conuicium tale iactauerit in maritum, utrum eius auaritiae causa an stupiditatis. En tamen uobis, lectrices lectoresque beneuolentes, alia lectio atque interpretatio quodam ab humanista Hispano, archidiacono Saguntino et Canonico Valentino, prolata a. 1579:
[...] Quod ipsum mulier quaedam apud Theocritum significare uoluit uirum suum fatuum appellans, propterea quod ipsa, cum nitrum pro fuco oris e taberna sibi a uiro asportari petiisset, at is salem pro nitro attulit. Vnde in eum sic est inuecta:
Nae, tu fatuum mihi semper uir es,
Ac tredecim cubitorum homo longitudine.
Nam cum essem contenta nitro tantum,
Vt eius fuco alios in me prouocarem.
Tu contra, salem pro nitro insulse affers,
Vt illius irritamento, in alios ipsa prouocer.
Vtrum haec interpretatio boni archidiaconi sit an alterius interpretis, prorsus nescio. Nullum inueni praeter canonicum Hispanum. Quidam sodalis linguae Graecae mihi communicauit hunc locum Claudi Aeliani qui in libro de natura animalium scripsit (IX 48) de sale et nitro talia:
Ex animalibus sibi quo plus prolis nascatur, harum rerum curatores et pastores ovium, caprarum et equarum genitalia tempore coitus, repletis multo sale et nitro manibus, perfricant; unde iis vehementior coitus appetitio exoritur.
Num archidiaconus Saguntinus aquas salsas nitrosasque miscuit horum fontium Graecorum?

Praxinoe uero nitrum et fucum sibi emi uolebat quo formam interpolaret in publicum proditura. Ad malam rem muliebrem (ut Terentius uocat in Heaut. II 3, 48) non minus nitrum pertinet quam fucus. Ouidius in Medicaminibus faciei femineae (V 73) testis est:
Nec cerussa tibi, nec nitri spuma rubentis,
Desit.

"Quod autem Ruhnkenius dixit, maritum pro nitri et fuco salem attulisse, quo tacite moneret uxorem necessaria ad uitam emenda esse, hoc non omnino probandum uidetur, immo quae altera mulier de suo marito narrat, suadent ut etiam Dinonem non salem, sed reuera nitrum et fucum emisse putemus, at generis uilissimi, quae salis, non nitri et fuci, nomine digna essent. Accusat igitur maritum quod se a Seplasiario decipi passus, merces uilissimas et sordidas, neque huius diei pompae conuenientes domum detulerit".

Vtcumque res sese reuera habuit, maritum suum τρισκαιδεκάπαχυν uocat bona mulier (cui probe intelligo: uir fere nullus medicamina faciei femineae, plurimis dissimilibusque coloribus et generibus abundantia, recte emere scit!), innuens in tam magno corpore ne micam quidem salis inesse. Anglice: "A great lout!". Baetice: "Saborío!"
"Más vale un jaleo probe
y unos pimientos asaos
que no tener un usía
esaborío a su lao".

Ioannis Valera Ioannula illa Longa (1895)