8.18.2016

De quadam inscriptione falsa saeculi XV


      Epitaphium exstat bene notum in collectionibus saeculi XV et saepe repetitum, quod solet Romae collocari (cf. Anthologia Burmanni 4, 16), sed in Corpore Inscriptionum Latinarum, in uolumine secundo ad Hispaniam dicato (i.e. CIL II 52*) positum est "ne quem Hispanorum denuo fallat":
     
   Sēmicaprī quīcunque subis sacrāria Faunī,
     haec lege Rōmānā uerba notāta manū.
               Euphorbus iaceo hīc, mēcum Mercāla quiescit:
                     haec soror, haec genetrix, haec mihi spōnsa fuit.
                  Ficta putās frontemque trahēns aenigmata Sphyngis
     crēdis; sunt Pythiō uēra magis tripode.
Mē pater ē nātā genuit, mihi iungitur illa:
     sīc soror et coniux, sīc fuit illa parēns.

    In uolumine quidem sexto Inscriptionum Vrbis Romae Latinarum (i.e. CIL VI 24*) idem epigramma inuenimus inter inscriptiones falsas codicum saeculi XV et XVI, aliquatenus mutatum, praesertim in nominibus mortuorum, nam ubi illic supra legimus "Euphorbus" et "Mercala", hic "Hersalus" et "Merrhalla", sed in Anthologia Burmanni "Hersilus" et "Marulla" atque etiam in aliis locis "Hergilus" et "Aralda", "Hercilus" et "Maurulla", "Ergilus" et "Marchalla" aut "Hirsalus" et "Merballa":



        Heri tandem uersionem aliam repperi huius epitaphii, quae, uerbis ex aliqua parte mutatis, nomina quoque alia praebet:




    Nomen quidem "Hersilii" corrigendum est pro "Hersilo" aut aduerbium "hic" post uerbum "iaceo" ponendum est, si uersum numerose legere uelimus. 
    Vtcumque est, maximum studium et maestitiam mihi mouet hoc epigramma, utpote quod, etiamsi falsum, aenigma uerum lectori oblatum sit, cuius responsum, pro dolor, demonstrat hoc: eum qui carmen concinauerit, somnia non finxisse. Nam quis dubitet quin aliquod simile (ne monstrosum dicam) non exstitisset umquam causis diuersis? 

8.03.2016

De aetatibus linguae Latinae apud Vivem et Floridum



Nascitur Valentiae in Hispania a. 1492,
obiit Brugis Flandorum a. 1540. [Hinc]
       Ioannis Ludovici Vivis locos scriptos legere pergo his diebus aestivis fere otiosis, utpote in quibus, quamvis a negotiis academicis vacem, symbolam tamen absolvere unam et alteram debeam necnon orationem parare, quae mense exeunte mihi dicenda est. Inter eos enim locos Vivesianos unus est studium meum movens, quem nunc vobiscum, lectores studiosi, compartiri volo in libro primo De ratione dicendi (Lovanii 1533) casu a me repertum:
      Graeci nihil reliquerunt non figuratum et nomina aptaverunt iis quae finxissent, quod fuit eis propter copiam et flexibilitatem sermonis factu facillimum, nos tamen quaedam trademus generatim, in quibus aliquid inesse naturaliter gratiae existimemus, quae a simplicitate communis sermonis nonnihil sunt remota, etsi incidant in illum nonnunquam, ut nullum est adeo rarum et exquisitum floris genus, quod non interdum in vulgatissimo et incultissimo prato suapte sponte nascatur. Adde quod de linguis sunt aliae aliis picturatiores, ut Graeca deliciosior est quam Latina et haec Pliniana quam Ciceroniana et Ciceronis magis quam Catonis, loquor de aetatibus, non de hominibus. Ergo conformatio haec vel in uno fit verbo vel in pluribus.

          Vives, qui linguam Graecam "picturatiorem" et "deliciosiorem" quam Latinam exsistimat, de tribus aetatibus Latinitatis scribit, quas nos ipsi dicere solemus "archaicam", "classicam" et "post-classicam", quarum duas ultimas quoque vocamus "auream" et "argenteam". Sed Valentinus noster ad aetates has describendas nomen usurpat trium scriptorum antiquorum: nempe Catonis, Ciceronis et Plinii.

        Non primum quidem divisionem invenio temporalem similem, nam Franciscus Floridus Sabinus in libro primo Lectionum succisivarum (Basileae 1540) tradit haec:
   Proinde cum horum omnium tres quasi aetates considerari queant, earum unam Plauto, M. Tullio alteram, tertiam vero C. Plinio avunculo assignemus, mediam perfectissimam, cuique nihil addere liceat, appellantes
      Ubi quidem Floridus Plauti mentionem facit, Vives autem Catonis (videlicet Majoris sive Censorii) ad aetatem archaicam referendam. At nomen quod post aetatem Ciceronianam uterque adhibet, idem esse videtur, scilicet Plinius. Sed uter Plinius est, candide lector? Majorne an Minor? Secundusne an Caecilius? Historicusne ille an epistularum scriptor hic? Nam uterque fere eodem saeculo post Ciceronem mortuum et vixit et floruit.

      Floridus ad Plinium Majorem liquide referre videtur, ut apparet, propter vocabulum "avunculi" usurpatum, qua voce Plinius ille Minor utitur, cum de Majore ad Titinium Capitonem scriberet:
Me vero ad hoc studium impellit domesticum quoque exemplum. Avunculus meus idemque per adoptionem pater historias et quidem religiosissime scripsit.

      "Plinium Secundum existimatum esse aetatis suae doctissimum" plane Latineque expressit Aulus Gellius, qui etiam de eo dixit haec:
      Libitum tamen est in loco hoc miraculorum notare id etiam, quod Plinius Secundus, vir in temporibus aetatis suae ingenii dignitatisque gratia auctoritate magna praeditus, non audisse neque legisse, sed scire sese atque vidisse in libro Naturalis Historiae septimo scripsit.
   
    Quamobrem Latinitatis aetatem "tertiam" uel "argenteam" nuncupari nomine auctoris uel doctissimi illius temporis, veri similllimum est. Dubito autem an Vives noster ad Plinium avunculum referat tertiam aetatem illam deliciosiorem quam mediam Ciceronianam. Nam quamquam quodam in loco ipse de Plinio Majore scripsit hoc:
[...] et hi quidem prosae orationis auctores, quibus omnibus si Plinium Secundum voluerit adiungere, non jam auctor unus aliquis accesserit, sed bibliotheca integra, ac plane justa, tantis rerum ac verborum divitii, quis se illo praeterito philologum audebit profiteri?

alio tamen in loco scripto repperi haec verba ad Plinium Minorem a Valentino nostro dicata in capitulo IV "De auctoribus epistolarum" libri c.t. De conscribendis epistolis, ubi etiam vocabulum q.e. "picturatior" repperimus ad auctores Graecos describendos:
    Antiquissimae enim epistolae extant Platonis, perpaucae et Demosthenis, hinc M Tullii amissæ quidem multæ, sed multae etiam in hanc usque ætatem reservatae, in quibus praeter verba et dictionem, quibus vir ille ceteros omnes scriptores, Latinos dumtaxat, tanto post se intervallo relinquit, plurimum inest et ad res publicas et ad privatas judicii ac prudentiae; Senecæ epistolae volumina sunt de philosophia; accommodatior ad usum Plinius Cæcilius, eorum præsertim qui de negotiis privatis aut Republica non scribunt, nam hujusmodi melior Cicero, Plinius vero succinctus et festivus et facetus et acutus et frequens concinnis sententiis, doctis atque acutis ingeniis mirifice est aptus, qui scholasticas inter se mittunt epistolas et umbraticas, ut idem ipse ait, quibus oportet plus ornatus et condimenti adjungi, quando rebus non perinde nituntur; sparsae apud Græcos feruntur complures, Luciani dilucidae ac faciles, Philostrati picturatiores quam decet hoc sermonis genus, utræque inanes sunt et leviculos habent sensus; Synesii itidem non parum elaboratae, metaphoris potissimum; sunt nonnulla Basilii, Gregorii, Libanii et aliorum, breves argutaeque scholæ et hominibus otiosis a congruentes magis quam negotiis, sed redeamus ad Latinos. Post Plinium scripserunt epistolas Christiani homines, suis temporibus non Christianorum solum, sed omnium quoque sine controversia eruditissimi.
        Plinius Major quidem tam doctissimus aetatis suae erat, ut ipse quasi "bibliotheca integra" Ioanni Ludovico Vivi videretur; Plinius autem Minor ab eo ipso "succinctus et festivus et facetus et acutus et frequens concinnis sententiis, doctis atque acutis ingeniis mirifice est aptus" habebatur. Rebus sic stantibus, ad quem hominem nomine "Plinium" Vives noster referre voluit, cum "Latinam linguam Plinianam delicisiorem esse quam Ciceronianam" scriberet? Utrum ad eundem quem Floridus "auunculum" uocauit? An ad adoptivum filium?

       Et id quod est maximi momenti: tibine videtur aetas Plininiana (Latinitas scilicet quae inde a saeculo primo post Christum natum floruit) plenior deliciarum quam Ciceroniana?

8.02.2016

7.26.2016

De garrientibus Viuesianis


     Dies aestiui occasionem praebent optimam ad legendum sine maximi momenti curis caput circumsedentibus. Quamobrem ex bibliotheca Gaditana libros mutuata sum nonnullos, inter quos Colloquia selegi Ludouici Viuis Valentini, quorum  heri euoluere coepi unum lepidissimum. Ecce initium: 

GARRIENTES


NVGO 
GRACCVLVS 
TVRDVS 
BAMBALIO 
OBSERVATOR

NVG. Assideamus in hac trabe: tu, Graccule, e conspectu in saxo illo, modo ne impedimento sis, quominus cernamus praetereuntes, apricemus nos ad hunc parietem egregie Soli ostentum. Quam grandis truncus, et cui usui? 
TVRD. Vt nos hic sedeamus.
NVG. Oportet fuisse procerissimam et latam arborem, unde est sumptus.
TVRD. Quales sunt in India.
GRAC. Qui scis? fuisti tu in India cum Hispanis?
TVRD. Quasi scire aliquid de regione quapiam non possis, nisi in ea fueris, sed dabo tibi auctorem meum. Plinius scribit, "in India arbores crescere ad eam altitudinem, quae non possit iaculo superari". "Et gens illa quidem sumptis non tarda pharetris", ut ait Vergilius.
NVG. Scribit etiam Plinius, "turmam equitum condi sub ramis".
TVRD. Nemo id miretur, qui scirpos illius regionis consideret, quibus infirmi fulciunt gradum, diuites dumtaxat. [...]

    Initium hoc maximum estudium excitauit meum uariis causis, primum quod, quamuis homines essent qui colloquerentur, animo potius finxi bestias esse easque aues in ramis consessas; deinde quod personae istae (uel auiculae) dicuntur garrulae, sed potius eruditae atque humanissimae ante oculos lectorum prima ex fronte apparent, cum auctores antiquos Romanos tales memorarent, quales Vergilius et Plinius Maior; postremo quod loci Pliniani citati non tam inuentu faciles sunt quam ille Vergilianus, utpote qui uidelicet aliqua ex parte mutati laudentur.

     Etenim Vergilii locus a Ludouico Viue ex Georgicorum libro secundo v. 125  sumptus est isque nihil mutatus, ut uersus oportet numerosos:
Sicut etiam alia in parte colloquii eiusdem:
  • VERGILIVS: nouimus et qui te transuersa tuentibus hircis
  •          VIVES:  quid est apud Vergilium: transuersa tuentibus hircis.

       Locos autem Plinianos a Nugone et Turdo laudatos Ludouicus excerpsit ex libro septimo Naturalis Historiae, cap. 2 aliquatenus mutatos, nam in illa clarissima quasi encyclopaedia Romana legimus uerba haec:
Praecipue India Aethiopumque tractus miraculis scatent. maxima in India gignuntur animalia. indicio sunt canes grandiores ceteris. arbores quidem tantae proceritatis traduntur, ut sagittis superiaci nequeant—e facit ubertas soli, temperies caeli, aquarum abundantia, si libeat credere, ut sub una fico turmae condantur equitum—, harundines uero tantae proceritatis, ut singula internodia alueo nauigabili ternos interdum homines ferant.

     Etenim Ludouicus Viues per ora garrientum dicit "Plinium scripsisse" aliquid quod ille ipse alio modo posteris tradidit. Conferamus ergo hos locos scriptos:

     Naturalis Historiae non exstant codices neque editiones has lectiones Viuesianas continentes (excepto uerbo temporali "superari", quod in codicibus nonnullis Plinianis traditum est una cum illo "superiaci"), unde concludendum est Ludouicum sententias illas Plinianas aut e memoria petiuisse (quod permirum esset!) indeque aliquatenus errauisse, cum eas laudaret, aut consulte eas mutauisse, ut uocabula aptaret ad colloquium aliqua causa mihi ignota.

    Sed alios locos scriptos memoratos perscrutemus et uideamus quomodo Ludouicus cum Cicerone egerit. Qui quidem mox scripsit id quod "apud Ciceronem in Tusculanis quaestionibus" est:

      Pro "aliud" quidem Viues "illud" legit, quod pronomen inuenitur in quibusdam manuscriptis, unde tantummodo uocabulum q.e. "molestius" mutatum esse uidetur pro eo q.e. "peius" necnon quidam ordo uerborum.

         Bis amplius Plinius a Ludouico Viues hoc in colloquio laudatus est, saltem eius nomine proprio (unde scriptor Romanus antiquus hic euadit memoratissimus omnium): semel de partu mulierum et de numero liberorum genitorum maximo, quem fama est feminas parire posse:
  • VIVES: Grac. Quid mirum? Mulier quaedam in uia Salaria ad Leonem galeatum peperit nudius sextus ter geminos. Nug. Plinius dicit ad septimum posse procedi.

      Plinius Maior quidem de gignendis liberis uno partu usque ad numerum septimum procedi posse dicit, sed alio modo admodum diuerso et Trogum sequens [7, 33]:
  • PLINIVS: et in Aegypto septenos uno utero simul gigni auctor est Trogus.

      Vltimum exemplum de auiculis agitur, unde ad uerba initialia redimus, nam mentio fit cuiusdam lusciniolae in ramo sedentis:
  • VIVES: Plinius scribit, eam [sc. lusciniam] praesentibus hominibus diutius et accuratius cantare.

        Nihil autem simillimum neque aliqua ex parte simile inuenimus in Historia Naturali nisi hoc [10, 81]:
  • PLINIVS: Lusciniis diebus ac noctibus continuis XV garrulus sine intermissu cantus densante se frondium germine, non in novissim<is> digna miratu ave.

aut hoc [10, 84]:
  • PLINIVS: Visum iam saepe iussas [sc. luscinias] canere coepisse et cum symphonia alternasse.

     Leges ergo orationis solutae, ut apparet, minus strictae (ut ita dicam) sunt quam illae uersuum uel artis poeticae sacrae, si locos scriptos memorare et laudare nonnumquam uolumus, quibus legibus tacitis Vergilius integer intactusque manere uidetur coram Plinio turbide inquinato, Cicerone autem medium locum idque fere diligentissime obseruatum tenente. Saltem hoc in colloquio Viuesiano, quod hodie tecum, candide lector, compartiri uolui, quia hoc in loco pacifico Europae meridionalis, ubi habito, uentus saeuit in nos obstans quominus ad litus adire possim.

7.24.2016

De Musa tragica

"Melpomene, cui liquidam pater vocem cum cithara dedit"
 
    Abhinc una hebdomade iter sex dierum suscepi ultra finem septentrionalem Hispanorum, in urbem scilicet Europaeam, quae esse dicitur luminum amorisque, impraesentiarum autem umbris cooperta cladis terrorisque, sicut aliae civitates Veteris Orbis, quae esse dicuntur quasi terra continens unita atque ex radicibus Graecis Latinisque roborata, sed potius hodie regio esse videtur disjuncta a barbaris gentibus profligata atque in sinu pacis falsae posita. Quod mirum non est, nam si parva licet componere magnis, res Europaea non multum discrepat a consuetudine familiari.
       Iter enim fecimus decem et septem homines, consanguinei videlicet et cognati atque affines, plerique a matre eadem gnati ceterique nepotes ideoque concordia ducti, unde exspectandum erat ut omnia leniter fluerent tamquam sedatus amnis sine ullis salebris. Duo affines tandem atque unus consobrinus itinere abstinuerunt, quia causae valetudinariae et laborales obstiterunt quominus ii in aliena civitate peregrinarentur.
      Aetate minor viator decem annos natus erat et maior septuaginta et unum, in summa decem feminae et septem viri, quorum septem homines minus quam viginti annorum erant, omnes scilicet discipuli, ceterique plusquam triginta, alii munere nonnullo plus minusve certo fungentes, alius invite otiosus, postremo mater vidua rudeque donata. Imaginari denique potes, candide lector, quomodo hoc in grege tam vario ramosoque aetatibus et moribus et consuetudinibus, etiamsi ex eodem trunco procedenti, res sese habuerint. Difficillimum quidem fuit urbem perlustrare, nam alii non passibus aequis alios sequebantur. Erant quidem qui imagines de se ipsis una cum monumentis urbanis identidem capiebant, alii festinabant omnia spectare aventes, alii tantum de emendo cibo munusculisque cogitabant. Itineris altero die unus ex grege se sejunxit et visitationem urbis reliquam solus fecit, quod tamen permirum nobis non fuit, quoniam eius mos esset. Multum risimus, sed etiam discordia non defuit, unde quarto die grex divisus est in duas partes, id est, in tardiores et in celeriores, quamquam noctu omnes eodem deversorio conveniebamus.
        Alio die, dum in deversorium circa mediam noctem omnes redibamus tramine subterraneo vecti, quidam vir aspectu spurcus temetum redolens in traminis currum, quo vehebamur, intravit (utrum nativus fuerit an peregrinus, care lector, pro certo tibi dicere nequeo, sed indutus more occidentali erat capillis promissis fuscis et barba minima). Illic ineramus nos Hispani atque etiam duo Asiatici et quattuor Africani et unus Indus, quem ebrius iste appropinquavit clamans ferus: "I in malam crucem, Inde! Abi domum!" aliaque non intellecta. Et ostium traminis manusque suas magna cum ira pulsabat et verberabat. Indus tandem aliquando exiit iratus atque tacitus, sicut omnes nos timidi silentesque sessi pergebamus, quoad vir iste qui bestia videbatur discessit. In mentem statim venit meam verba cuiusdam consobrinae, viginti et quattuor annos natae, hac in urbe sex annos solius habitantis, quacum secundo die cenam jucundissimam sumpsimus: "Gades redire aveo: familiam hic creare nolo, quia urbs haec quasi silva est plena bestiarum. Amica per vim stuprum recens passa est atque admodum periculosum est noctu ambulare. Sed praesertim redire volo quia parentes, amicos necessariosque desidero."
         Quarto die nos divisi in duos greges diem degimus facetum in regno magico vicino, quamquam calor nos oppugnavit inclemens. Noctu autem soror natu tertia cruminam perdidit in statione traminum ferriviariorum. Sed quid censes, lector benevolens? Num putas cruminam a sorore fatigata amissam esse? Mane sororem in sedem custodum publicorum comitati sumus quinque homines ex grege familiari et illic horas matutinas, quibus uti voluissemus ad visitanda Musea, trivimus. Vae miseris nobis! Abi in malam rem, nequam grapheocratia Europaea! Forte fortuna soror, quamvis tesseram identitatis perdiderit, in deversorio condebat syngraphum commeatus, quo ea aeroplano vehi posset.
       Ultima nocte denique aliae duae sorores inter se collisa sunt, quia videlicet gregem moderari tam diversum et numerosum facile non erat: altera enim minor sententiam suam imponere anxia in alteram majorem voluit, quod cum illa ipsa non impetravisset, conviciis tamen hanc vellicabat. Postremo mater familias pacem afferre lacrimans et sorores ad concordiam frustra redigere conata est fere spreta, neque vero confecta pax fuit neque invicem datae dextrae, quia salem ambae gustare non potuerunt. Nam die sequenti reditus in Hispaniam susceptus est et hodie in sua quaeque soror domo est, altera procul ab altera.
         Quod mysterium antiquissimum de sale foederis eos, qui a majoribus suis id didicerunt, monet quid faciendum sit ad componenda jurgia, quod videlicet non semper fieri poterit, unde Musa tragica arcessetur, quae liquida voce et cum cithara nobis cantum dabit lugubrem aut querulum.
       
       
  

7.07.2016

Miserum Ovidium!

Cauponula Legionensis "Ovidius" nuncupata
in via "Alfonsi illius Vindicis" sita

        Nuper reversa sum ex quodam Conventu in urbe Legione celebrato, qui quinque dies productus est inter calores diurnos maximos et horas nocturnas frigidiusculas, ut usitatum est terris mediterraneis Hispaniae inter septentriones et solem occidentem spectantibus. Iter fecimus longissimum atque iucundum quattuor sodales raeda vecti, beati atque avidi fruendi dies otiosos procul negotiis academicis. Urbem illam primum ipsa visitabam, quae mihi visa est pulcherrima, monumentis antiquis munita ornatissimaque, auris siccis et odoriferis circumsaepta, tabernis civium peregrinorumque concurso bullientibus, quae omnia, cum jam advesperaceret, color quasi aureus tegere videbatur. Dies erant illic feriati Sancto Paulo et Sancto Petro sacri, unde tantus conventus hominum et frequentia. Illic quoque nos convenimus homines linguae Latinae periti, qui fere omnes acroases doctas dixerunt coram auditoribus attentis docilibus benivolis. Sed ut mos est huic generi coetuum, spatium temporis iucundius erat id quod, dum intercapedinem audiendarum orationum faciebamus, colloquiis privatis datum erat. Sermocinata sum quidem multum et horis suavibus fructa sum cum amicis iam mihi notis fabulans necnon sermones varios cum hominibus, quos per rete omnium gentium tantummodo noveram, primum serens. Tempus quidem currebat lepidum, sed etiam spissum et densum, quam ob rem noctu defatigata semper redibam ad deversorium.
       Deversorium quidem non erat procul a loco ubi Conventus celebrabatur indeque viis solitariis aliquando transibamus domorum veterum plenis, in quarum una cauponam prospeximus ruinosam, quae variis causis studium excitavit nostrum. Dubito autem utrum unus ex comitibus Gaditanis fuerit qui primus eam animaduerterit an ego ipsa eam invenerim. Utcumque est, omnes quattuor sodales mirati sumus non solum quod cauponulae illi "Ovidius" nomen erat, verum etiam quod in via "Alfonsi illius Vindicis" extructa erat atque ante oculos apparebat et clausa et admodum obstructa. Etiam iuxta januam fenestrula spectabatur clatrata et in parte sinistra quoddam receptaculum sordium porcello in fronte picto. Quid enim unus sodalium salsum tunc cogitaverit, nunc bene scio. In mentem autem meam statim venit imago saporis aciduli rem praemonens aliam, veri autem similiorem, scilicet illo in loco oppilato quasi in ergastulo miserum Ovidium sepultum esse vivum a quodam barbaro vindice, utpote qui aegre ferret vulgus profanum Musas gustare  posse humaniores ei negatas.
   

6.15.2016

De cereo marinum salem redolente

Jonathan Adler me fecit

   - Redolet tamquam salem auramque marinam, lotum caeruleam, hyacinthum aquatilem, muscum album. Sentimus quasi harenam calidam ambulare aut per freta lintre tuta uecti meridiari. Odoramentum hoc refrigerans in uitreo excipulo conditum est, quo colore cyaneo tincto denuo uti possumus sicut uasculum ad flores exhibendos aut poculum ad bibendum.
      - Volo! Quanti constat?
     - 38 nummis Americanis.
     - Mm! Abeo ambulatum in litore... Vale.

4.25.2016

Aenigmata chori Musarum

"Omnia uincit Amor". Imago hinc sumpta

Iani de Bisschop siue Johannis Episcopii libellum poematum, cui index est Chorus Musarum, casu inueni et inter carmina diuersa, quae continet, Aenigmata insunt iucundissima. Vt dua exempla obscurissima afferam, ecce unum et alterum, quae hoc in scriptorio condere uolo causa clarissima et perspicua et euidenti: 

Mē Thetis et Phoebus generant, ego matris in ulnīs
Diffluo et in liquidō uītam nouus haurio pontō,
Sed pariter perdō moriorque, ubi uīuere coepī.
Vnda coit niuis in formam, quae Sōle calente
Paulātim riget in niueōs densāta lapillōs.
Lenta Thetis torpēns in rōbore firma suō flat.
Sum carnis custos lymphaeque propīno salūtem.          
                                               *
Nocte diēque parēns terram mea uerberat ōre
Et genitor terrae iungit procul oscula. Quaeror
ūtile; saepe natant siluae mihi mille per aequor.
Per mē uīuit homō, sine mē corrumpitur unda,
Tūque feraeque omnēs. Quā seruio, destruor, hōrā;
Inque meam redeō, niueum nigrumue, figūram.

   Responsum idem est utrique aenigmati. Mente fingite, candidi lectores, quid sit.


3.25.2016

De Antoniana Margarita

Gaditana 'Margarita' siue Bellis Perennis L. 

  Gometius Pereira medicus doctor fuit Hispanus, auctor libri cui ab utriusque parentis nomine titulum fecit hunc: Antoniana Margarita, opus nempe physicis, medicis ac theologis non minus utile quam necessarium, primo in lucem editum Methymnae Duelli a. 1554, secundo et ex integro correctum Matriti a. 1749. Sunt qui dicant Renatum Cartesium hunc librum summa diligentia, ne plagium eius deprehenderetur, suppressisse, etiamsi non desit qui rationibus non contemnendis negetur. Vtcumque res sese habet,  Gometius Pereira  fuit ille qui primus ante Cartesium (sed uterque post Plautum) dixerit haec:

  Sed causa cur nunc recordari uobis, lectissimi iuuenes, nomen Antonianae Margaritae uelim, est quia stupesco non solum animaduertens uersionem Hispanicam nullam factam esse nisi usque ad annum 2000, uerum etiam inueniens hodiernam editionem indeque uersionem optimam "ex integro correctam" adhuc abesse. Vt testimonium unum solumque afferam uerborum horum, ecce lectio q.e. "hebetissimae" -in utraque editone inuenta, annis scilicet 1554 et 1749, eaque non emendata in editione hodierna- corrigenda est:


indeque interpretamentum prauum anno bis millesimo factum corrigendum quoque est:
 

     Rectius ergo est legendum hoc:
Horum aquatilium solertia a Plinio, 9 lib. cap. 42 refertur, ubi scriptor hic, qui historiam uniuersae naturae ornatissimam condidit et hebetissimam speculationem naturalis facultatis coluit, admiratus exclamat: "Quo magis miror quosdam existimasse aquatilibus nullum inesse sensum"
atque ideo hoc quoque rectius uertendum est in sermonem Hispanicum eis qui Latine nesciant:
"La astucia de estos animales acuáticos es declarada por Plinio en el libro 9, capítulo 42 [143], donde este escritor -que compuso una historia muy bella de toda la naturaleza, pero cultivó una investigación muy superficial de las propiedades naturales—exclama admirado: "Por eso me sorprende más que algunos hayan considerado que los animales acuáticos no tuvieran entendimiento alguno".

     Hactenus enim de rebus philologicis, de rebus autem philosophicis uel potius de eis quae ad sensus solertiamque animalium siue terrestrium siue aquatilium siue uolatilium attinentia alias fusius disceptandum erit et probandum rationibus non contemnendis utrum Plinius Maior sua in ornatissima Historia mundi speculationem acutissimam coluerit facultatis naturalis an potius hebetissimam, ut doctus Pereira affirmauit miratus.

Suntne sensus solertiaque animalibus bestiis?

3.04.2016

Εἰς ᾿Αλεξάνδραν τὴν ποιήτριαν


      Feminae Latine scribentes paucissimae per saeculorum decursum esse uidentur. Quamobrem, cum certiores sumus de una aut altera, dolendum est quod tantummodo nomen memoratur, fere nihil autem earum operum exstat, quamquam apud testimonia uaria eorum, qui eas laudauerunt, ipsae et multum et optimum exarauisse et concinnauisse referuntur. Vt exemplum nunc adferam unum uobis, candidi lectores, ecce id quod de Alexandra, Bartholomaei Scalae filia, qui fuit reipublicae Florentinae uexillarius, forma corporis culturaque ingenii celeberrima, Iohannis Lascaris Demetriique Chalcondyli Graecarum Musarum magistrorum discipula -cuius epistulam quandam ad Cassandram Fidelem missam in hoc scriptorio olim exscripsi- poeta et miles Michael Marullus futurusque eius maritus composuit, cum ipsa quindecim annos nata erat:
       
        
Michael Marullus ab Alexandro Botticelli depictus
  

          Ad Alexandram Scalam 
Cum uersu referas nouem sorores,
Vix lustris bene adhuc tribus peractis;
Cum dulci sale seriisque blandis
Ipsum iam superes, puella, patrem,         5
Quo nihil grauius facetiusque est;
Cum nec sit tibi forma nec modestae
Frontis gratia nec decor nec ipse
Suggestus nimii decens capilli
Qui possit nisi coelitus uideri:                10
Quid mirum, mea Scala, si decembri
Reddis debita messibus futuris,
Si mittis mediis rosas pruinis,
Natura bene quo uoles sequente?


       Pulcherrima sane sunt uerba, cupido amante digna. Sed quae carmina Latina (nam Graeca nonnulla quibusdan in operibus inueniuntur, quamuis etiam haec paucissima) puella docta composuerit, ut tanti poetae (sicut etiam Politiani illius, qui Alexandrae amore quoque captus fuit, sed propter amorem spretum acerbissimis maledictis Michaelem insectatus est) poemata elegantissima femina illa mereretur, admodum desidero. Quibus dictis perlectisque, more Catulliano conclamare et colligere possum hoc: Mulier quod a Musis Phoeboque dicit afflata, in uento et rapida scriptum esse uidetur aqua.

2.18.2016

Nonum prematur in annum


        Hodie numerus nonus intra parietes personat scriptorii, unde in mentem statim uenerunt Flacci quidam uersus, quos hic nunc exscribere uolo uobis, lectores fideles, praeterea quod simul numerus ille imagines reuocat praeteritas tempus futurum prospicientes:


     Horatius monet[1] poetam nihil inuita Minerua[2] dicturum esse uel facturum, quod ipse sperat, nam illi mens et prudentia est. Si quid tamen is olim scripserit, Metii Talpae[3] et eius patris et suas aures consulere rogat, et librum comprimere domi[4] in nonum usque annum. Per nonum annum ter numerum ternarium[5] notat, quod summam significat elimationem et operis perfectionem. Vbi igitur satis castigatus fuerit, ne moraretur, licet poetae librum in lucem dare. Si illimatum ediderit, periit, uox enim semel e pectore missa reuerti nescit [6].


            Adnotationes
  1. Horatius monet] Consilium hoc, quod numero VII inditur, sumptum est ex Epistola Horatii Flacci de Arte Poetica in methodum redacta, uersibus Horatianis stantibus ex diuersis tamen locis ad diuersa loca translatis, auctore Francisco Cascalio, primario in urbe Murcia humanioris litteraturae professore, 1ª ed., Valentiae, 1639; 2ª ed., Matriti, 1779.  ↩
  2. inuita Minerua] Minerua (Athena apud Graecos) dea est sapientiae, scientiae artiumque. Locutio "inuita Minerua" sibi uult "aduersante et repugnante natura" (Cic. Off. 1, 110, 10) .  ↩
  3. Metii Talpae] In editionibus hodiernis nomen in forma 'Maeci' legimus. Est Spurius Maecius Tarpa, doctus quidam et seuerus auditor Romanus, qui illis temporibus criticus summus fuit, uidelicet de scriptoribus et scriptis seuere iudicabat, quamquam eius mentio gustanda esse uidetur cum grano salis (cfr. Hor. Serm. 1, 10, 30).  ↩
  4. domi] "membranis intus positis" sibi uult "quasi domi contineatur" (cfr. Christophori Landini Florentini In Quinti Horatii Flacci Artem Poeticam ad Pisones Interpretationes, Florentiae, 1482).  ↩
  5. ternarium] Numerus III perfectus habetur, ut Poeta monet: "Numero deus impare gaudet" (Verg. ecl. 8, 75), unde longum interuallum nouem annorum sensu stricto intellegi non debet. De argumento limae laboris cfr. et Quint. Inst. 10, 4, 2 y 4.   ↩
  6. uox... nescit] "Sed si iam fuerit recitatus aut editus, liber non poterit ad te redire" (cfr. Christophori Landini, Interpretationes..., supra laud.). Est quidem locus a Flacco iteratus (cfr. Hor. ep. 1, 18, 71: "et semel emissum uolat irreuocabile uerbum"; ep. 1, 20, 6: "non erit emisso reditus tibi").   ↩


2.01.2016

Haicu Februarium

Imago hinc sumpta





    Haicu Februarium


   Ramorum caesor
    puer uenit Kalendis
     Februariis

1.24.2016

Vt uulgus sileam, tu qui legis ista...

     Hebdomade continenti scholas incipiemus quae dicuntur doctorales, ut discipuli doctrinam ad peruestigationem philologicam attinentem discant. Discipula enim mihi una est, quae in studium cuiusdam libri Compluti impressi atque anno 1524 in lucem editi de Plinii Naturali Historia incumbet. Quamobrem primum ante omnia discere ipsa debet quomodo officinae typographicae saeculo sexto decimo muneribus rite gregis fungerentur. Et mihi de argumento hoc cogitanti in mentem statim uenit delineatio haec, quae infra uidetis, lectores mei fideles, quam abhinc nonnullos annos casu offendi quaeque nunc apposita atque idonea mihi uidetur ad illustrandum hoc officium permirum. Ecce uobis:

Imago hinc sumpta est quam casu olim offendi hoc in libro cuius uersionem
proh dolor Latinam non inueni:᾽Ορθοτυπογραφἰα


OFFICINAE TYPOGRAPHICAE DELINEATIO

Ēn Thymiī sculptōris opus, quō prōdidit ūnā
          Sīngula chalcŏgrăphī mūnera rīte gregis.
Ēt correctōrum cūrās operāsque regentum,
             Quāsque gerit lēctor cōmpositorque uicēs.
Ūt uulgus sileam, tū, quī legis ista, libellō
Fāc iterāta‿ănĭmī sēdulitāte satis.
Sīc mērit cumulāns hīnc fertilitātis honōrēs,
           Ceu pīctūra‿ŏcŭlōs, intima mentis ages.

***