2.18.2018

Aenigma de quodam carmine in effigiem Erasmi


Effigies Erasmi
Aenigmata mihi placent. Quamobrem postquam hodie quoddam carmen de divino Erasmo illo Roterodamo legi, quod studium meum admodum excitavit et, cum hodie quoque hoc scriptorium annum agat duodecimum inde a quo eius janua primum aperta sit, modum nullum inveni melius ad hunc diem natalem feliciter celebrandum quam huc apponere versiculos quosdam, qui ex prima fronte quoddam mysterium prae se ferunt.

Carmen enim a Lucio Marineo Siculo regio historiographo scriptum esse videtur, cum Erasmi quandam effigiem (fortasse illam vivam anno 1519 a Quintino Massys expressam) uidisset, quod ipse dicit his verbis:

      "De quibus aliquot, quos uel suis operibus uel fama cognouimus eruditissimos, nominatim recensebimus. Ex quibus magnus ERASMVS Roterodamus mihi uisus est omnium literatorum nostri saeculi doctissimus. Quem non immerito cunctorum, qui doctiores habentur, principem iudico, et non solum praesentibus praeferendum censeo, sed etiam inter ueteres repono praestantissimos. Quos quidem, si non excessit eruditione, certe prorsus aequauit. Quapropter ei praenomen hoc, quo quidem dignus est, addimus Magnum. Est enim magnus Erasmus, sed non ut Alexander, non ut Pompeius, non ut alii, qui uel diuitiis, uel amplitudine regnorum magni dicti fuere, sed ingenio, eruditione, probitate, sapientia, moribus integerrimis, sanctis operibus et magnis literarum monumentis, quibus uiuentes omnes antecedit, non modo Magnus, sed etiam Maximus appellari iure potest. Quem quidem ego adeo foelicem existimo, ut si mihi optio dareturet fieri posset, Erasmus esse mallem, quam alius quisquam quantumlibet foelicissimus. In cuius laudem proximis diebus cum eius effigiem uidissem, hos uersiculos aedidi:
    Si licet, Erasmi faciem qui cernis, adora
          Pronus et ut magni numinis instar habe.
    Qui probitate, fide, doctrina, lumine claro
         Ingenii cunctos praestat et eloquio.
    Et bene uiuendi ueterum documenta uirorum
          Restituit nobis et sua multa dedit.
    Hanc igitur quicunque uides, uenerare figuram
               Pronus et ut magni numinis instar habe.
     Quicunque igitur non amat Erasmum, qui non colit et ueneratur, nimirum uel est indoctus uel inuidus, uel improbus, uel supersticiosus, et scelerum suorum conscius illisque merito comparandus, qui Christum perperam detulerunt. Sed uenio nunc ad alios Germaniae uiros et aliarum nationum doctissimos et Erasmi contemporaneos [...]"       
Siculus ille quidem hoc epigramma anno 1530 Compluti edidit in libro c.t. Opus de rebus Hispaniae memorabilibus, sed postea in editionibus sequentibus id delevit una cum toto capitulo de viris illustribus Hispaniae, ubi carmen in laudem Erasmi continebatur.  Causam cur Lucius Marineus catalogum illud totum non denuo ediderit et subduxerit, sive veram sive fictam, ipse declarat in calce operis anni 1533, sicut in quodam loco huius scriptorii ipsa jam illustravi:
      «Desiderabit in hoc volumine lector et frustra requiret Hispaniae viros illustres. De quibus, non solum praeteritis, sed etiam nunc viventibus, ut in prologo et aliis in locis mentio est, numerose scripseram: sed cum illorum nomina et res gestas nostris principibus recensuissem, illi quidem etsi propter Hispaniae foelicitatem, quae tot viros insignes progenuisset, valde gavisi cum laborem nostrum et industriam comprobassent, eorundem tamen voluntas et consilium fuit, ut in praesentiarum virorum illustrium catalogus non ederetur. Dicebant enim prudentissimi principes, quod inter viventes, ut est humana conditio, magna nasceretur invidia, et iuxta praeterea multorum querela, qui praetermissi fuissent. Fuit igitur mihi parendum principibus nostris rem iustam praesertim atque prudenter imperantibus. Subduximus itaque de volumine viros illustres et nonnullas etiam mulieres memoratu dignas. Quae cum caeteris, quae mihi posthac occurrerint, in lucem proferentur in posterum. Non me igitur mentitum iudicabis, benignissime lector, et quod tibi nunc offero, libenter accipias. Vale.»
 Sed id quod studium meum maximum movit, non fuit huius carminis damnatio memoriae, sed alterum carmen, quod forte inveni ab quodam scriptore prolatum, cui nomen est Gilbertus Cognatus Nozerenus, Erasmi amanuensis inter annos 1530 et 1535, ut hac in imagine inferiore ostenditur, in qua Cognatus viginti et sex annos natus erat, Erasmus autem septuaginta, illo eodem anno scilicet quo Marineus carmen de effigie Erasmi Compluti edidit:
Imago in hoc libro anni 1553 edita et sumpta hinc

 Gilbertus enim Cognatus carmina varia de effigie Erasmi composuit, quae primum Basileae in lucem edita sunt, ut apparet, anno 1553 in opere, cui index est Effigies Desiderii Erasmi Roterodami et Gilberti Cognati, eius amanuensis, una cum eorum et Symbolis et Nozeretho Cognati patria. Et anno 1553, inquam, primum edita esse videntur carmina illa, quia Cognati opus nullum in lucem datum nisi post annum 1535.
Effigies Des. Erasmi Roterodami

Inter carmina enim in illo libro edita legimus ultimum hoc a Cognato concinnatum:
Scilicet effigiem nostri qui cernis Erasmi,
     Suspice et ut magni numinis instar habe.
Qui probitate, fide, doctrina, lumine claro
     Ingenii cunctos praestat et eloquio.
Et bene uiuendi ueterum documenta uirorum
      Restituit nobis et sua multa dedit.
Hanc igitur quicunque uides, uenerare figuram
     Pronus et ut magni numinis instar habe.
 Litteris fuscioribus verba notavi dissimilia eorum quae Marineus anno 1530 edidit, sed praeter illa carmen utrumque, ut inspicere potestis, lectores acutissimi, idem est, sed prima syllaba 'Erasmi' hic correpta est, illic (in carmine videlicet Marinei) producta:

MARINEUS (1530):  Sī licet, Ērasmī faciem quī cernis, adōrā / Prōnus et ... 
COGNATUS (1553): Scīlicet effigiem nostrī quī cernis Erasmī / Suspice et ...

 Si 'Erasmi' nomen sit ipsa vox Graeca ἐράσμιος, quo amatus significatur (cf. ἔραμαι = amo; ἔρως = amor), vocalis ergo primae syllabae brevis esse debet, unde Marineus erravisse videtur..

 Sed illius 'Magni' Roterodami nomen produci in tres syllabas longas concedamus (nam 'pictoribus atque poetis quidlibet audendi semper fuit aequa potestas'), aenigma enim maximum est quisnam verus mediusfidius auctor carminis in effigiem Desiderii Erasmi fuerit!

 Nescio (adhuc) admodum insulsa quid verum sit,, nam quicumque amet Erasmum, qui colat et veneretur sicut ego ipsa, nimirum vel procax est vel profecto stolidus! Nisi vero mihi credatis, legite quaeso verba haec permira manu scripta:
Imago sumpta hinc in BNE 

2.08.2018

Invia virtuti nulla est via


        Heri in sessione Circuli de hoc emblemate colloquimur, quo notae typographicae instar impressores quidam saeculo decimo et sexto usi sunt. Eis quidem nomina erant Valerius et Aloisius Dorici, fratres Brixienses, quorum officina sita erat in area vulgo 'Campo de' Fiori' nuncupata.
        Discipulorum enim unus dissertationem doctoralem parat de opere quodam, quod 1550 Romae horum impressorum Brixiensium ope laboreque in lucem editum est.
        Hac in imagine equus Pegasus montem ascendere non sine molestiis videtur, sed ut inde a  margine sinistra usque ad dextram legimus, sic "invia virtuti nulla est via", id est, "omnes viae sunt perviae hominibus, quibus virtus est" vel etiam "fortes vias quaslibet transire possunt", quae verba Naso scripsit in libro XIV Metamorphoseon (v. 113), ubi Sybilla illa Cumaea Aeneam, virum factis maximum, qui manes paternos adire debebat, metum deponere monet, utpote quae per Elysias domos regnaque novissima mundi et per alta Averna eum ipsa ductura sit.
         Via quidem ad libros in illo tempore excudendos laboriosa et operosissima erat, quae autem haud impervia erat fortibus atque ideo dignissima versiculo illo Ovidiano.
   

2.06.2018

De coquo quem penes arcana salis sunt

    Pelliculam miram a quodam optimo coquo Hispano factam, cui titulus est SAL, modo spectavi, qua oculi mei admodum delectati sunt. Eam enim condere et conservare volui et nullum locum inveni magis idoneum aptioremque quam hoc in scriptorio. In imaginibus enim spectare potestis quandam feminam candidissimam, quae SAL vocari dicit (animadvertendum quidem est vobis hoc, lectores sapientes: vocabulum 'salis" femininum Hispanice esse). Ecce id quod SAL nobis dicit quasi susurrans quoddam aenigma, in sermonem Latinum scilicet versum:
00:18  SAL sum.
00:23  Sensum gustui do atque accommodo,
01:37  Natura mea a vobis sparsa, 
01:41  carnes tempus inde vicerunt. 
01:50  Libidines... Arcana adhuc abscondo,
01:55  cum candida mea lux in colorem intrat fulgoresque celat.
02:04  Unus solusque est qui me audiat susurrantem, 
02:09  cui nunc sint manus saporem fingentes,
02:15  cui olfactus sit famen meam percipiens,
02:20  gratia permulsus mea.
02:25  Ego sum ille 
02:30  et ille ego sum.
02:42  SAL.

   QUIQUE DACOSTA / Sal from Attic Films on Vimeo.

1.28.2018

De Lucia Metrana, profestrice Hispana saeculo XVI


          De gentis nostrae feminis doctrina claris omnibus temporibus vix scimus et fere nihil pro certo habemus, maxime aetate quae dicitur artium litterarumque Renascentium, nisi id quod viri illustres illius temporis in operibus suis ipsi tradiderunt. Inter quos historicus Lucius Marineus Siculus in Hispania inter annos 1486 et 1533 versatus eminet, qui suis in Epistolarum familiarum libris XVII (Vallisoleti, 1514) plurimas litteras collegit non tantum a se exaratas verum etiam ab hominibus clarissimis, ad quos ipse litteras misit suas, rescriptas. Inter quas quidem una epistula permira in libro XII invenitur ad quandam puellam doctam nomine Luciam Metranam, vulgo scilicet "Luisa de Medrano"[1]  (1484-1527) data, quae dicitur profestrix esse Cathedraria prima in Universitate Studiorum Salmanticensi. Nam eodem tempore rector et cathedrarius Salmanticensis Petrus Turrensis in notula cuiusdam operis sui manu scripta exaravit hoc: "A.D. 1508 die 16 novembris hora tertia legit filia Medrano in Catedra Canonum”.

 Salmanticense conclave academicum ad Luciam Metranam anno 2015 dicatum

        Ecce vobis, candidi lectores et lectrices benevolentes, Lucii Marinei epistola ad Luciam Metranam data, de qua autem ignotum est quoto anno certo scripta sit, forsan eodem anno 1508, cum illa viginti et quattuor annos nata erat:

        Lucius Marineus Siculus Luciae Metranae S. 
       Clara et illustris eruditionis et eloquentiae tuae fama, magnum studiorum tuorum nomen, priusquam te vidissem ad me pervenerat, puella doctisima, postquam vero te coram cernere et ornatissime loquentem audire mihi contigit, multo quidem doctior multoque pulchrior visa es quam animo ante meo concipi potuisses. Admiratus equidem sum vehementer non solum doctrinam et eloquentiam tuam, sed etiam venustatem, formam, sexum et aetatem. Propterea quod una virguncula facie spectabilis viros omnes Hispanos eloquentia linguae Romanae longe praestas.
       O foelices parentes, qui te talem filiam genuere! Debes tu quidem, clarisima puella, multum Deo optimo maximo, qui tibi magnum dedit ingenium, debes praeterea plurimum parentibus, qui te non foeminarum communibus officiis, non corporis ingratis laboribus citoque perituris destinavere, sed liberalibus studiis, praeclaris artibus et aeternae memoriae consecrarunt. Debent et illi tibi non parum, quod eorum spem et opinionem tua virtute singulari magnoque studio superasti. Debet etiam Hispania tota, quam gloria tui nominis et eruditionis praestantia magnis laudibus illustras. Ego uero, puella dignissima, tantum tibi certe debeo quantum solvendo non sum.
       Per te siquidem non Musas, non Sybillas saeculis prioribus invideo, non Phytias vates, non apud Pythagoreos[2] foeminas philosophantes. Nunc itaque, quod hactenus dubitabam, facile credo Romae Lelii et Hortensii et in Sicilia Sthesicori filias et alias foeminas eloquentissimas fuisse. Nunc demum cognosco mulieribus a natura non fuisse denegatum ingenium, quod aetate nostra per te maxime comprobatur, quae supra viros in litteris et eloquentia caput altius extulisti; quae una in Hispania puella teneraque virgo non lanam sed librum, non fusum sed calamum, non acum sed stilum diligenter et studiose tractas. Vale et si qua res est, in qua mea opera uti voles, scito me tibi nusquam defuturum. Iterum Vale et me per litteras de tua valitudine et totius vitae instituto rogo certiorem facias.

    Si haec magistra tam eloquens et eruditissima erat, ut ingenio virtuteque viris omnibus Hispanis praecelleret, sicut ipse Marineus declaravit, me ideo interrogo qua de causa eius responsum et plures litteras elegantissimas Siculus in lucem non ediderit, sicut ipse epistulas aliorum. Lugendum quidem est silentium hoc atque alia cum Siculi illius tum maxime ceterorum virorum illustrium Hispanorum.

    Sed de Lucia Metrana satis superque. Alio die de aliis profestricibus et magistrabus Hispanis plura dicam, negotio academico nihil obstante.
   
   

            Adnotationes: 
  1. "Luisa de Medrano"] Quaedam femina erudita affirmavit Marineum erravisse Luciam pro Aloisia, nomine vero, dicentem. Cf. Theresa Oettel, "Una catedrática en el siglo de Isabel la Católica: Luisa (Lucía) de Medrano", Boletín de la Real Academia de la Historia, t. 107 (1935), pp. 289-368 (p. 349).  ↩

  2.  Pythagoreos] "Pythagoreros" edidit Theresa Jiménez Calvente sua in editione Un siciliano en la España de los Reyes Católicos. Los 'Epistolarum familiarium libri XVII'  de Lucio Marineo Sículo (Compluti 2001) inscripta.   ↩

12.31.2017

Faustum fortunatum felicem annum novum!


Diva Angerona
 
     Annus MMXVII finem iam iam capit et vale ei dicere ipsa nolo tacita silensque. Hebdomas ultima huius anni inusitatissima fuit, nam nihil mihi licuit agere nisi dormire et convalescere, postquam in morbum inciderim frigidum et diuturnum, tamquam si corpus dixisset 'usque adhuc pervenisse' admodum fatigatum, anno negotiosissimo perfecto atque absoluto. Neque mens eadem de causa munere suo fungebatur. Forte fortuna suus cuique finis est initiumque suum ac dies hodiernus potius quam ultimus anni primus omnium esse videtur. Nunc in scriptorio sedeo et animo novo omnia circumspicio. Sicca levisque tussis silentium frangit et commovet parietes quasi corpora, sed hoc in loco inviolato nihil perturbari potest. Reliqua enim hic locus cogit, et exhausta materia circumspicio, non quid dicam, sed quid non dixerim. Sed ut Romae nomen alterum dicere nisi arcanis caerimoniarum nefas habetur, ita non alienum videtur inserere hoc loco exemplum religionis antiquae ob hoc maxime silentium institutae atque divae Angeronae simulacrum ore obligato obsignatoque erigere.

     Utut est, cras annus novus incipit, qui utinam tempora aliquatenus mutet atque mores, ut spero, in melius. Vobis ergo, lectores fideles, omnia fausta fortunataque imo ex corde exopto necnon felicem annum novum.

12.10.2017

De regula

Plura inspice et lege hic

        Hodie casu certior facta sum de quadam regula sive de Bechdelii quaestiunculis, quae ad fabulas cinematographicas vel spectacula arte facta referuntur, si metiri aut pensare velimus partes, quas feminae illic agant:
1. Apparentne personae saltem duae, quae feminae sint?[1] 
2. Haene mulieres inter se ipsas colloquuntur saltem semel?[2] 
3. Si colloquuntur, estne argumentum de re alia quam de viro? [3] 
        Mirata equidem sum, quod non multae pelliculae vel etiam clarissimae et novissimae quaestiunculas has tres superant.

      Quid eveniret, si quaestiunculas ferremus has tres quoque in litteras omnium gentium?



            Adnotationes: 
  1. feminae] Nomine proprio praeditae esse debent, quoniam id quod nomine careat, dicitur minoris ponderis videri.   ↩
  2. colloquuntur] Colloquium saltem ad 60 partes temporis minutas producendum est, quia si brevius esset, colloquium verum esse non videretur.  ↩
  3. de viro] Vir non sit maritus vel amasius neque pater neque filius.  ↩

11.26.2017

Excerpta de diebus placidis Beatiae deactis

'Beatia' sive 'Biatia', oppidulum Baeticum.

   Modo redii ex quodam conventu omnium gentium in oppidulo Baetico nomine 'Beatia' sive 'Biatia' celebrato, qui De litteris Latinis vernaculisque saeculis XVI et XVII versabatur. Conventus enim dicatus erat in honorem professoris Johannis Francisci Alcina Rovira, qui multa et optima de illo argumento supra dicto scripta ad posteritatem reliquit et alia plura relicturum esse speramus.

     Quamquam conventus inde a die Lunae 20 mensis Novembris usque ad diem 24 Veneris productus est, tres dies tamen orationes et oratiunculas (quae quidem multae et diversae fuerunt, pleraeque videlicet Hispanice prolatae, sed etiam aliae aliis linguis audivimus, ut Lusitanice et Francogallice) tantummodo auscultare licuit mihi, quippe quae autoraeda vecta iter fecerim una cum tribus sodalibus, quibus non plus quam trium noctuum procul a Gadibus pernoctare licebat.
Prof. Alcina Rovira, cuius in honorem conventus
celebratus est, cum Theoderico Sacré colloquitur.

     Orationes, inquam, atque etiam oratiunculas audivimus multas, inter quas una jucundissima tantum Latine  a professore Theoderico Sacré dicta est (sicut forte fortuna apud nos ei mos est). Cui orationi titulus fuit 'Ab oblivione vindicentur carmina quaedam recentiora ad Catullum quae referuntur', quae oratio auditoribus mihi ipsi Latine commendare magno in honore fuit. Inter carmina eum recitare audivimus carissimae poetriae et amicae Annae Elissae Radke unum "Ad Catullum" inscriptum, quod in libro c.t. 'Musa exsul' anno 1982 in lucem edito continetur. En Annae E. Radke carmen pulcherrimum, quod Thedodericus selegit::
„Vivamus” - potius cane: „et reamur”!
Ut nummos numeras, sciens amoris:
„Centum basia mille” sicut asses.
Non sic dicit amor, Catulle, disce:
Semper haec amor: „unum et unum et unum.“
   
     Paginam utramque in rete omnium gentium nobis particibus Conventus monstraverunt, quarum alteri index 'EVROPA RENASCENS' est, etiamsi nondum perfectam, in qua investigatoribus multis Europaeis litterarum Latinarum recentiorum opera et symbola invenire licebit; altera pagina "EXCERPTA" nuncupatur, cuius propositum est aditum via electronica afferre ad florilegia poetica Latina.

         Etiam locos novos et mirabiles spectavimus, ut Universitatem Studiorum Giennensem, quam visitavimus hac causa: quod clarissima profestrix Hispana Universitatis Studiorum Michiganiana, nomine Ludovica López Grigera, peritissima Rhetoricae, titulo 'Doctricis honoris causa' merito cohonestata est. 

Libellus 'Laudationem' Ludovicae López Grigera
et Orationem 'Investiturae', quae dicitur, continens.
         Numquam antehac oculi mei spectaculum simile viderant nisi per album televisificum vel ordinatrale, et aures mei oratione profestricis maxime delectatae sunt, utpote quae pro munere artis philologicae perpulchre et diserte locuta sit femina nonagenaria.

          Etiam orationes Rectoris Universitatis Studiorum Giennensis et professoris, qui Doctricis Laudationem protulit, optimae fuerunt. Cuius 'Laudationis' atque orationis 'Investiturae', quae dicitur, verba forte fortuna non volaverunt, sed scripta manent. Nam spectatores libellum accepimus orationes illas continentem, quem in imagine ope lucis expressa vobis, lectores candidi, videre potestis.

       Ecce ex pagina vigesima et septima excerptum: "Ars philologica cogitare juvat indeque cogitationes producit alitque novas, quae homini opitulentur ut humanior sit".

          Aedificia spectabilia quoque visimus, ut puta Ecclesiam Cathedralem Giennensem, ubi clarissimus magister Johannes Aegidius orationem utramque, suam nempe et sui fratris Ludovici, qui valetudinis causa -utinam quam citissime convalescat!- conventui interesse nequivit, ipse dixit.

In Ecclesia Cathedrali Giennensi Johannes Aegidius
orationem dicit sessus iuxta discipulum Magistrum. 
    Die Martis vesperi ego quoque oratiunculam habui de opusculis Latinis et vernaculis, quorum auctores saeculo XVI in Hispania usum potionis nive refrigeratae saluti probatissimum ac pernecessarium disceptaverunt.  Opuscula de hoc argumento sex tantummodo exstant inter annos 1569 et 1579 in lucem edita, quorum quinque a medicis scripta sunt, unum autem a quodam canonico Valentino compositum, quod opusculum studiosis 'frigoris' vix notum est, etiamsi maximi momenti, utpote quod apud nos unum solumque sit Latine evulgatum saeculo XVI de potionibus nive refrigeratis. Spero fore ut plura de hoc argumento studium maximum mihi movente investigare et scribere pergam, nam etiam Thedoricus Sacré me monuit ut locos a Justo Lipsio de potionibus frigidis scriptos perscrutarer.

      Die Iovis vesperi discipula quaedam, cum dissertationem doctoralem pararet meo ductu de quadam Glossa litterali in primum et secundum Historiae Naturalis libros anno 1524 edita, primum oratiunculam ipsa habuit et, quamquam valde anxia erat, optime egit.

       Conventu iam peracto, nunc tempus est ad opera academica et scholastica redire. Laetor autem, quod post multum spatium temporis in scriptorium redeo et pro certo habeo me saepius intraturam esse necnon res nonnullas abhinc mutatum iri.

10.10.2017

Decus in labore


   Paginam albam diutius specto nesciens quid scriptura sim, quamobrem identidem in scriptorium intro et ex eo discedo nihil tandem exarando et sic agendo iam fere duos menses. Quando verba desunt, quid faciendum est? Dum causam cogito cur Harpocrates digito suo labellum compescat meum, pro verbis imago una in auxilium mihi advenit. Ecce vobis, lectores candidi, lectrices benevolentes, quoddam dictum in vitro scriptum, quod ope lucis expressi inter recens iter in Portum Lusitanicum factum, utpote quod compendium faciat eorum quae his diebus acciderunt: 

Tabernae librariae Lusitanae "Lello" nuncupatae tectum vitreum 

8.11.2017

De linguis quae mutantur

Ferdinandus Vicente pinxit (nº 6)

  Sunt qui censeant Dominum Quixotum lingua Hispanica hodierna loqui debere, propterea quod nostris temporibus plerique Hispanice loquentes ei ipsi vix intelligant! Vae tibi, Michael Cervantes, numquam satis intellecto ne a tuis quidem! 

     Hoc quidem incommodum verum est linguis quae dicuntur "vivae", utpote quae nasci adolescere perire dicantur, unde contingat eis mutari una cum temporibus. Latinus autem sermo, qui dicitur "litterarius", lapideus factus est post M. Tullium Ciceronem mortuum indeque inmortalis, vix scilicet mutatus inde a saeculo primo ante Christum natum usque ad tempora nostra.

   Quamobrem omnibus operibus plurimis quae inter decursum saeculorum Latine planeque scripta sint, si omnia ea legere valeas, numquam tibi necesse erit cum antiquis vel cum eis qui ante nos fuerunt, colloqui per interpretem iustum.

       Etenim, ut exemplum vobis, lectores candidi, afferam unum et alterum, locum ab ipso Domini Quixoti auctore scriptum ante oculos omnium apponam utrumque ex opusculo Cervantino depromptum, cui titulus Hispanice est "El Licenciado Vidriera", (fabula quidem  anno 1613 in lucem edita), Latine autem "Phantasiocratumenos siue Homo Vitreus" (versio anno 1631 evulgata), cuius auctoris nomen est Gaspar Ens:
    

1. CERVANTES (1613):
Tuviéronle encerrado sus amigos mucho tiempo; pero viendo que su desgracia pasaba adelante, determinaron de condecender con lo que él les pedía, que era le dejasen andar libre, y así le dejaron, y él salió por la ciudad, causando admiración y lástima a todos los que le conocían. Cercáronle luego los muchachos, pero él con la vara los detenía, y les rogaba le hablasen apartados, porque no se quebrase, que por ser hombre de vidrio, era muy tierno y quebradizo. Los muchachos, que son la más traviesa generación del mundo, a despecho de sus ruegos y voces, le comenzaron a tirar trapos y aun piedras, por ver si era de vidrio, como él decía. Pero él daba tantas voces y hacía tales estremos, que movía a los hombres a que riñesen y castigasen a los muchachos porque no le tirasen.
    GASPAR ENS (1631):
Quum amicos, qui hactenus, quantum fieri poterat, eum ohservaverant, diuturnae custodiae pigeret ipseque omnibus precibus id rogaret, liberum tandem, quocunque vellet ire, permiserunt. Sic ille per urbem circumiens, omnibus, pueris maxime, risum praebebat, quos enixe orabat ut a propiore congressu abstinerent [ne rumperetur, ut qui vitreus esset indeque fragilissimus], baculo etiam propius accedere ausos arcebat, ut illis ludibrium, ita amicis et quicumque eum ante noverant dolorem praebens. Quamvis autem non deessent tam viri quam feminas adeoque modestiores nonnulli iuvenum, qui pueros miserum insequentes increparent, effici tamen non poterat quin magis illi insisterent adeoque etiam quidquid ad manum venerat, in infelicem coniicerent.


2. CERVANTES (1613):
Estando a la puerta de una iglesia, vio que entraba en ella un labrador de los que siempre blasonan de cristianos viejos, y detrás de él venía uno que no estaba en tan buena opinión como el primero, y el licenciado dio grandes voces al labrador, diciendo: —Esperad, domingo, a que pase el sábado. 
    GASPAR ENS (1631):
In fores templi stans viderat duos recto gressu in templum contendentes, quorum prior ex eorum genere erat qui in Hispania Veteres Christiani dicuntur, alter vero ex iis qui, quamvis Christianos se profiteantur, Iudaismi tamen seu Maranismi suspicione adhuc laborant. Tum priorem magna voce inclamans Thomas [sc. Licenciatus ille Vitreus]: Exspectet -inquit- dies Dominicus, dum Sabbathum praeterierit. 

8.06.2017

De negotiis

    Quo magis in dies in negotia Pliniana incumbo, eo magis recordor id quod Erasmus ille Roterodamus serio scripsit de quodam Plauti loco salso, quem in editione Frobeniana Historiae Mundi anni 1525 ipse memoravit:

      Plus quam saeculo post, anno 1685, Iohannes Harduinus locum Plautinum illud iocosum refert ad illustrandum negotium operis Pliniani emaculandi atque explanandi, sed (rem miram!) Erasmi nomen, qui primus comparationem de nave ac muliere fecit, silet:


      Multum postea, anno scilicet 1763, verba festiva Plautina a Rezzonico laudata sunt una cum nomine Erasmi huiuscemodi:


          Plautus quidem hanc sententiam ad posteritatem reliquit in fabula illa cui index est Poenulus (vv. 210-213) quam hic vobis nunc exscribo apud editionem Frederici Leo anni 1896:
Negoti sibi qui volet vim parare,
navem et mulierem, haec duo comparato.
nam nullae magis res duae plus negoti
habent, forte si occeperis exornare.
[neque umquam satis hae duae res ornantur]
neque eis ulla ornandi satis satietas est.
     Quo lecto, me ipsam, mulierem scilicet saeculi primi et vicesimi, quae numquam nauim habebo (nam tam pecuniosa non sum), me ipsam inquam interrogo quae res mihi comparanda sint, si negotii mihi velim vim parare. Utrum virum et domum? Sane utrumque. Nam nullae magis res duae plus negotii mihi habent, atque haec, ut loquor, nunc domo docta dico. Vir enim usque ab ortu usque ad occasum solis, ex industria numquam desinit poscere, reclamare, comedere, ambulare redambulareque, flagitare, denuo comedere, sese exercere, quiescere, speculari, omnia numerare, ex omnibus molestiis et laboribus (maxime domesticis) conquiescere, contendere, Venerem prae ceteris deis colere, machinas et machinularum omne genus sanctius venerari, archimagirus esse..  Apage sis, negotii quantum in viro uno est! In negotia Pliniana revertor.

7.30.2017

De auctore cuiusdam Epigrammatis in Plinii et Hermolai laudem

     Epigramma ad Historiae Naturalis Plinianum lectorem traditum est in editionibus Venetis annorum 1497 et 1499 ex Hermolai Barbari Castigationibus ab Iohanne Baptista Palmario diligentissime recognitis, quod studium meum excitavit maximum. Prior editio, scilicet, anni 1497, per Bernardinum Benalium impressa est, posterior anni 1499 per Ioannem Aluisium de Varisio Mediolanensem. In aversa pagina imprimitur Epistola sub titulo Nobilissimo Iuueni Conssalo Ruitio Delauega et Mendoza, Laurentii Suaris de Figueroa et Mendoza Hispaniarum Regis ad principem et Senatum Venetum Legati filio, Io. Baptista Palmarius. Sequitur eiusdem Palmarii Praefatio, quam excipit Epigramma in Plinii et Hermolai laudem. In utraque editione epigramma in folio [a ii v] continetur:

(Venetiis 1497 = V1)

(Venetiis 1499 = V2)
  Epigramma hoc, cuius auctoris nomen inditum non est, aliquot annis post apparet in fronte editionis quoque Venetae anno 1525 editae, in qua denuo nihil de auctore innuitur:

(Venetiis 1525 = V3)
       Ecce vobis editio (interpunctione et nonnullis litteris correctis) eiusque interpretatio, nam in studia Pliniana hos dies apricos et harenosos maxime incumbo:

                                     AD LECTOREM
Qui coelum, terras, aequor, genus omne animantum,
     Omne exors animae, quid ferat omnis ager,
Inuentus rerum uarios arteisque, metalla,
      Marmora cum gemmis, quid iuuet aut noceat,
Denique naturae qui cuncta adoperta reuelat,                      5
       Plynion integrum, candide lector, habes.
Atque ita, quod priscum praeseruat fronte nitorem,
       Lima uiri docti praestitit Hermoleo,
Cui fere te tantum (dicam) debere fatendum
       Auctori quantum saecula debuerunt.                           10
 ________
1 Lucr. 1, 2-4: alma Venus, caeli subter labentia signa / quae mare navigerum, quae terras frugiferentis / concelebras, per te quoniam #genus omne animantum#         3 Verg. georg. 2, 165: argenti riuos #aerisque metalla#         6 Ov. Trist. 4, 10, 132: iure tibi grates, #candide lector, ago.#    8 Mart. 5, 80, 13: Docti lima momorderit Secundi      
__________
5 ad operta V2          10 Authori V3 / debuerant V3

      Interpretatio: "Plinium, qui revelat et monstrat caelum, terras, mare, omne genus animalium atque inanimalium, omnia quae agri ferunt, inventus rerum varios et artes, metalla, marmora, gemmas atque eae quae beneficium aut damnum afferuntt, eum inquam qui denique cuncta naturae mysteria aperit, integrum hoc in libro lector habet. Et id quod de primo aspectu antiquum operis splendorem observat, quidam vir doctus limae labore sic perfecit Hermolao, cui fatendum est (poeta id negare non potest) lectorem tantum debere quantum saecula auctori Plinio debuerunt".

      Sunt qui opinentur Io. Baptistam Palmarium  Epigrammatis auctorem esse, utpote qui Hermolai Barbari editionem Plinianam recognoverit et praefationem carmen praecedentem ipse conscripserit, sed Antonius Iosephus Comes a Turre Rezzonici suis in Disquisitionibus Plinianis scripsit turpe esse quod Palmarius de se ipso "viro docto" sic caneret. En epigrammatis editio et annotationes a Comite a Turre Rezzonici factae:


Epigramma proditum in opere Antonii Iosephi Comitis a Turre Rezzonici c.t. Disquisitiones Plinianae (Parmae 1763)



(3) Viri docti] Hisce verbis Palmarius innuitur, unde Epigrammatis auctor alius erit ab Aristarcho limam ad Ваrbari castigationes adhibente. Turpe enim esset, quod de se ipso huiusmodi caneret Palmarius.
(4) Debuerunt]  Ita in aliis etiam subsequentibus atque ex hac traducibus editionibus. Videtur tamen quod metrurn exigeret debuerant.

        Virum doctum limam ad Hermolai Castigationes adhibente, quem Comes a Turre Rezzonici non censet Palmarium esse, ueri simile esse videtur eundem auctorem esse editonis Plinianae recognitae, nam in calce praefationis Palmarius ipse hoc scribit:
"Sed iam me bona tua cum uenia ad lectorem optimum quemque uertam. Is enim quoque hac parte mihi appellandus est. Quem praecipue huius nostri praepositi rationem ac totius emendationis seriem nosse uelim".
        De verbo igitur temporali q.e. "debuerunt" sunt quidem qui "debuerant" legere maluerint, sed auctores probati nobis adveniunt, ut tempus praeteritum perfectum confirmarent, nam paenultima syllaba tertiae personae numero plurali "-erunt" anceps est, ut testes sunt Lucretius et Vergilius et alii:

Lucr.: prṓdĭdĕrū́nt uītā́re‿Ăchĕrū́sĭă tḗmplă pĕtḗntes (DSDD)

 Verg.: mī́scŭĕrū́ntque‿hērbā́s ēt nṓn īnnṓxĭă uḗrba   (DSSS)

    Magis autem miror cur Palmarius (si epigrammatis auctor verus sit) "Plynion" et "Hermoleum" (paenultima syllaba -le- correpta) scribat, etiamsi in fronte operis et passim "Plinium" et "Hermolaum" legamus. De hoc et de accusativo plurali "arteis" quem versu  tertio legimus, quod indicare videntur poetam linguam Graecam redolere velle, alias forsan dicam otiosa. Hodie satis superque.




7.28.2017

Haicua de harena litoris



litorum maris
harena sole candens
vitri fertilis
ventus calidus
harenosa litora:
cutis rubida 
quot opus tibi?
totidem quot harenae
prope litora

5.28.2017

De bibliotheca Conimbrigensi


   Hic adsum, meum scilicet in scriptorium redita iam quinque dies et, sicut cuidam puellae doctae pollicita eram, nouissima enarrare nunc conabor et praecipue recentissimum iter Conimbrigense. Quamquam ultima verba mea ad Harpocratem referebant ideoque mihi difficile est labella digito non compescere, aliquid tamen nonnullius momenti me dicturam esse spero.
Pictura lacunaria Lusitana

     Iter iucundum fuit etiamsi brevissimum et calidissmum, nam Conimbriga aestuabat. Acroama coram discipulis Lusitanis usque ad duas horas productum fuit et ipsa et Latine et Hispanice (pro dolor Lusitanice scio tantum auribus et oculis) locuta sum, sed opus facere pergendum est, nam magistri et discipuli multi nondum intelligere videntur quid sit linguā Latinā uti modo activo siue ratione in sermonibus hodiernis similiter usitata, utpote qui plerique putent rationes activas nihil aliud esse quam libros Orbergianos legere aut de rebus hodiernis Latine loqui (quod procul a re est!).  Gratias ergo plurimas ago imo ex corde moderatricibus Claudiae Cravo et Susana Marques, quippe quae me comiter invitaverint ad orationem dicendam coram auditoribus benevolentibus.

         Inter omnia aedificia Conimbrigensia mihi multum placuit prae ceteris Bibliotheca cui nomen 'Joanina' est, cuius frontis imaginem infra inspicere potestis:
Bibliotheca Conimbrigensis nomine  'Joanina' saeculo XVIII exstructa

   Duabus inscriptionibus supra ianuam positis atque ab auctore obscuro compositis, quae maximum studium excitaverunt meum,  Bibliotheca nobis salutem dicit:

Hanc augusta dedit lībrīs Collimbria sēdem,
ut caput exornet bībliothēca suum. 

      Id est: "Collimbria siue Conimbriga, magna atque veneranda, libris sedem dedit hanc, ut bibliotheca eius caput sic exornet, tamquam si corona esset".

      Quamvis ipsa exspectavissem pronomen "eius" inscriptum legere pro eo adiectivo quod "suum" est, apud auctores tamen antiquos non inusitatum essse videtur invenire exempla similia adiectivi possessivi quod ad subiectum sui ipsius sententiae non refert, sicut apud Ciceronem:
Atqui si voluptas, quae plurimorum patrociniis defenditur, in rebus bonis habenda non est, eaque quo est maior, eo magis mentem ex sua sede et statu demovet, profecto nihil est aliud bene et beate vivere nisi honeste et recte vivere.
      Altera inscriptio in tabula ahenea incissa distichon quoque elegiacum est, ubi locum legimus illum communem armorum et litterarum:

Lūsiadae, hanc vōbīs Sapientia condidit arcem:
Ductōrēs lībrī, mīles et arma labor.

     Id est: "Sapientia vobis, o Lusi filii sive Lusitani, arcem condidit hanc, ubi pro ductoribus libri, pro milite armisque labor vobis inest".

    Mense Iunio ineunte mihi incipiunt dies exspectatissimi et vita nova, ut ita dicam, nam mense Maio exeunte tandem aliquando officio quodam grapheocratico gravissimoque ipsa cesso post septem annos et paululum quiescam. Magister autem mihi abhinc tribus diebus proposuit cuidam conventui Americano mense Iulio exeunte interesse pro eo ipso, sed haec suasio mihi nimis fessae venit praepostera atque intempestiva, nam Gadibus post aestatem aliud negotium academicum maioris momenti mihi est. Et non omnia possumus omnes.

Imago sumpta hinc

4.30.2017

De Harpocrate necessario

Imago sumpta hinc
     Visne scire, lector fidelis, causam silentii mei hos ultimos dies? De silentio meo facere secretum malo. Finge autem me paulisper sepositis silentii causis hoc tantum respondere: non prodo secretum. Ex omnibus, quibus humana pectora seriis gravibusque complentur adfectibus, nullam difficiliorem quam silentii credo virtutem, adeoque promptissimo sermone facile delinquimus, ut constantiam tacendi neque in aliis ferre possimus. Quapropter, lectores candidi, tacere non potest silentium meum, cui tantum mussitare licet una cum poeta illo:[1] 
      О lingua, lingua, ut magnа eges custodia,
      Quae et aliis saepe et saepius domino noces!
      Multum assecutus qui bene didicit loqui.
      Qui bene tacere, non minus assecutus est.
      Silentium enim nunc ita necessarium est ut, cum honestate loqui non possim, digito mihi compescendum labellum.[2]




            Adnotationes:
  1. poeta illo] Poeta est Marcus Antonius Muretus, qui inter sua Iuvenilia hoc epigramma in lucem edidit, cuius primum distichon a. 1695 aliter concinatum inveni hoc:  
      О lingua, lingua, quam magnа eges custodia,  
      Quae et aliis saepe noces, saepius tibi!
      Multum assecutus est, qui bene didicit loqui.
      Qui bene tacere, non minus assecutus est.   
        Nescio autem quibus numeris compositum sit carmen hoc. Scisne tu, beneuole lector?  ↩

  2. digito compescere labellum] Est quoque Erasmi adagium numero 172 inditum. Sed stupesco quod Roterodamus ille doctissimus mentionem nulla fecit illius versus Iuvenalis ↩

4.07.2017

De reditu Scorpionis Martiani

   Hodie experrecta sum nuntio optimo. Lucius Amadeus Ranierius siue Scorpio Martianus post nonnullos annos tacitus reditum nuntiat decimum anniversarium celebrans.  Vtinam recitationes et sermones multos nobis tradat. Cupida exspecto.